Menu
เกี่ยวกับโครงการ
กลุ่มชาติพันธุ์
รายงานลงพื้นที่
ข่าวประชาสัมพันธ์
REงานวิจัย
เกี่ยวกับเรา
สมุดเยี่ยม
กระดานข้อความ
......

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ถั่วขอ : พืชมหัศจรรย์ชาติพันธุ์ญัฮกุรู

เม็ดถั่วขอในแร้วดักไก่

การใช้ถั่วขอในการวางแร้ว

 

 

          เมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมานี้ มีเครื่องรางของขลังชนิดหนึ่งที่คนในบ้านเรานิยมกันมาก ด้วยสรรพคุณที่กล่าวว่า “ขอได้ไหว้รับ” แต่จะมีใครสักกี่คนที่จะทราบว่า ในอดีตกาลนานมาแล้วนั้นชาวญัฮกุรหรือชาวดงแห่งอำเภอเทพสถิต จังหวัดชัยภูมิ กลุ่มชาติพันธุ์ผู้มีวิถีชีวิตผูกพันกับป่า ก็มีเมล็ดพืชชนิดหนึ่งที่มีสรรพคุณยิ่งใหญ่ไม่แพ้กัน ซึ่งชาวญัฮกุรเรียกมันว่า “ถั่วขอ” นั่นเอง
ชาวญัฮกุรเล่าว่าถั่วขอเป็นพืชชนิดหนึ่งที่มีเมล็ดเป็นสีดำ พื้นผิวมันวาว ถ้าเอามือขัดให้ดีก็ขึ้นเงาได้ ต้นถั่วขอเป็นไม้เลื้อยขนาดย่อมขึ้นอยู่ตามหัวไร่ปลายนาทั่วไป มีลักษณะที่คล้ายกันกับหมามุ่ยมาก คือ ทั่วทั้งลำต้นมีขนอ่อน ๆ สีเหลืองขึ้นอยู่ทั่วไป ออกผลเป็นฝักยาว เมื่อแกะมาแล้วจะมีเมล็ดราว 5 -7 เมล็ด ด้วยความที่ต้นถั่วขอคล้ายกับหมามุ่ยมากเช่นนี้ ถ้าไม่มีความชำนาญเรื่องพืชพรรณพอ ก็จะแยกกันไม่ออกว่าอันไหนคือถั่วขออันไหนคือหมามุ่ย แต่ถึงกระนั้นชาวญัฮกุรได้แนะนำข้อสังเกตง่าย ๆ ของความแตกต่างระหว่างถั่วขอและหมามุ่ยไว้ว่า ลำต้นถั่วขอจะดูใหญ่และขึ้นหนากว่าหมามุ่ย รวมทั้งฝักถั่วขอก็จะใหญ่กว่าหมามุ่ยด้วย และที่สำคัญ ต้นถั่วขอจะไม่คันแม้เราจะไปหยิบหรือจับอย่างไร ซึ่งต่างจากหมามุ่ยที่จะคันมากแม้ไปโดนมันเพียงเล็กน้อยก็ตาม

ทางด้านสรรพคุณของถั่วขอก็มีอยู่ไม่น้อย โดยอย่างที่เห็นได้ชัดที่สุดคือการใช้เป็นเหยื่อบรรจุในแร้วดักไก่  ด้วยความมันวาวของถั่วขอนั่นเองจะทำให้ไก่สนใจและมาจิกถั่วขอ และแล้วชะตากรรมของไก่ตัวนั้นก็ขาดลงด้วยบ่วงแร้วที่มารัดคอไก่และด้วยเล่ห์มายาของถั่วขอ ที่ชาวญัฮกุรเล่าเป็นนิทานสนุก ๆ ให้ฟังว่า  “พอไก่มันเห็นถั่วขอในแร้ว ถั่วขอมันก็ร้องท้าไก่ว่า มาจิกฉันสิ แน่จริงก็มาจิกตาฉันให้ได้ เมื่อไก่รู้แบบนั้น ก็จิกลงไปที่ถั่วขอตามคำท้า แล้วไก่ก็ติดแร้ว”  นอกเหนือไปจากนี้ ถั่วขอก็ยังใช้เป็นเครื่องรางกัน “ผีตีนเดียว” ซึ่งเป็นผีที่ชอบมาหลอกหลอนคนเดินป่าให้หวาดผวามาหลายยุคหลายสมัย โดยถ้าหากคนเดินป่าคนไหนพกถั่วขอติดตัวอยู่ หรือเอาถั่วขอวางไว้รอบ ๆ ที่พักอาศัยในป่า ผีตีนเดียวก็จะไม่มากล้ำกรายให้ตกใจเล่น  ยิ่งไปกว่านั้น ด้วยชื่อของถั่วที่มีชื่อว่า “ขอ” ชาวญัฮกุรจึงมีคติเกี่ยวกับถั่วชนิดนี้ว่า ถั่วชนิดนี้มีคุณด้านเมตตามหานิยม ถ้าพกถั่วขอติดตัวแล้วเดินทางไปสมัครงาน หรือ ทำการเจรจาเพื่อผลประโยชน์บางอย่าง ถั่วขอก็จะสามารถดลบันดาลให้สิ่งที่เราขอหรือสิ่งที่เราอยากได้เป็นจริงตามอย่างที่เรา “ขอ” ได้

จากสรรพคุณที่มีอยู่มากมายหลายประการของถั่วขอ คงทำให้หลาย ๆ คนอยากได้ถั่วขอมาเพาะพันธุ์เอาไว้เพื่อใช้ประโยชน์ที่ถั่วขอมีให้ แต่ทว่า ถั่วชนิดนี้ไม่สามารถที่จะนำมาปลูกโดยตั้งใจได้ เพราะชาวญัฮกุรเชื่อว่า หากใครนำถั่วขอมาปลูก คนคนนั้นก็จะกลายเป็นปอป แต่กฎทุกกฎย่อมมีข้อยกเว้น แม้ว่าถั่วขอจะไม่สามารถปลูกได้ แต่ถ้าเราหว่านทิ้งไว้เล่น ๆ ให้มันขึ้นเอง ก็ไม่ถือว่าผิดกติกาแต่อย่างใด และก็ไม่ทำให้เป็นปอปด้วย